Dziś każdy zna ten hit lat 60. Absurd, dlaczego podpadł cenzurze PRL

• Ryszard Poznakowski zmarł w nocy z 30 listopada na 1 grudnia 2024 toku.
• Tworzył piosenki, które łączyły prostotę melodii z nieoczywistą emocjonalną głębią.
• Jego kompozycje, jak legendarne "Trzynastego", przetrwały cenzurę i polityczne zakazy.

Dziś, 30 listopada 2025 roku, mija pierwsza rocznica śmierci Ryszarda Poznakowskiego - człowieka, który zdefiniował brzmienie polskiej muzyki rozrywkowej lat 60. i 70. Ten utalentowany kompozytor i aranżer był prawdziwym czarodziejem. Tworzył nieśmiertelne melodie i potrafił zamienić zwykły tekst w hit, o którym mówiła cała Polska. Jego dorobek obejmuje setki piosenek, a dla wielu stał się głosem całej epoki: barwnej, otwartej, a jednocześnie naznaczonej ograniczeniami ówczesnej rzeczywistości.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Ryszard Poznakowski urodził się w 1938 roku i od początku muzyka była całym jego światem. Zdolności kompozytorskie, wyjątkowy słuch i wrażliwość sprawiły, że szybko zdobył szacunek wśród innych muzyków. W środowisku uchodził za twórcę pracującego z niezwykłą intuicją. Artyści ceniący jego umiejętności wspominali, że z materiału często skromnego potrafił wydobyć klimat, który niósł utwór przez dekady.

Jego współpraca z zespołami estradowymi, takimi jak Czerwono-Czarni czy Trubadurzy, przyniosła mu status legendy. Choć w czasach PRL artyści musieli pracować w państwowych Estradach, które, za "odpowiednią cenę" zapewniały koncerty, dojazdy i hotele, Poznakowski nigdy nie pozwolił, aby biurokracja ograniczyła jego twórczość. To w tych realiach stworzył hity, które dziś możemy uznać za klasykę polskiej muzyki rozrywkowej.

Redakcja poleca

Największy przebój Hulewicza. Publiczność kochała, ale on nie znosił. "Ileż można"

Ten przebój był jej osobistym pożegnaniem. "To powinien być hymn"

Ten przebój Krawczyka słyszał każdy Polak. To zrobi z nim znany aktor

Ryszard Poznakowski i utwór "Trzynastego"

Jednym z takich utworów jest piosenka "Trzynastego". W 1966 roku Ryszard Poznakowski i Czerwono-Czarni wyjechali na tzw. obóz kondycyjny pod Kłodzkiem, organizowany przez Estradę Szczecińską.

Tam twórcy i artyści mieli okazję wymieniać się pomysłami i pokazywać swoje nowe kompozycje. To właśnie wtedy Janusz Kondratowicz przypomniał sobie tekst, który rok wcześniej przekazał Wojciechowi Kacperskiemu - tekst, który nie znalazł jeszcze muzyki.

Ryszard Poznakowski po przeczytaniu wiersza miał powiedzieć, że melodia w zasadzie "pisze się sama", a tekst sam niesie rytm, dokładnie tak, jak "Lokomotywa" Tuwima. Ale żeby wszystko zagrało, potrzebna była jedna osoba. Kompozytor postawił sprawę jasno: albo Kasia Sobczyk, albo nikt.

Pomysł był nietypowy – wokalistka miała śpiewać tylko trzy dźwięki: C, H i A. Zaskoczenie było ogromne, ale Poznakowski wierzył, że tylko Sobczyk będzie umiała nadać tej oszczędnej melodii emocjonalną pełnię. Kasia podjęła wyzwanie. Rezultat? Piosenka, która w 1967 roku podbiła serca słuchaczy, choć nie bez zawirowań...

Banderola z czerwonymi pieczęciami cenzury

Utwór z melodią Ryszarda Poznakowskiego wzbudził natychmiastowe zainteresowanie. Choć singli jeszcze nie wydawano, wystarczyła aprobata redaktorów, aby piosenka stała się radiowym przebojem 1967 roku. Jej los jednak odwrócił się jakiś czas później.

W okresie stanu wojennego (1981) utwór uznano za "zbyt polityczny". Słowa "trzynastego nawet w grudniu jest wiosna" oraz "trzynastego z głów poważnych kapelusze zrywa wiatr" nie spodobały się komisarzom wojskowym.

Pogodne lata [PODCAST]

Oswoić przeznaczenie. Pogodne lata #15

0:00

Nagranie trafiło na półki opatrzone cenzorskimi pieczęciami, a artyści - Poznakowski, Kondratowicz i Sobczyk - stali się mimowolnymi ofiarami atmosfery tamtych czasów. Paradoksalnie jednak właśnie to przyczyniło się do nieśmiertelności "Trzynastego".

Współcześnie piosenka powraca co roku, 13 grudnia, emitowana w niemal każdej stacji radiowej. Przywołuje barwność zespołów tamtego okresu, kontrastując ją z realiami pamiętnej niedzieli, gdy telewizja nie wyemitowała "Teleranka".

Dziś, lata po premierze, utwór nadal budzi emocje, a wy możecie zagłosować na niego w naszym plebiscycie na najpiękniejszą melodię Ryszarda Poznakowskiego w  "Alei Sław Radia Pogoda":