Ikona PRL nie chciała marnować życia. Odeszła kilka dni przed urodzinami

• Aleksandra Zawieruszanka zmarła 29 marca w Konstancinie-Jeziornie.
• Choć zdobyła popularność dzięki rolom filmowym i telewizyjnym, z dystansem podchodziła do sławy.
• Z czasem wycofała się z życia zawodowego, koncentrując  na rodzinie i pasji do literatury.

3 kwietnia 2026 roku Aleksandra Zawieruszanka obchodziłaby swoje 89. urodziny. Zamiast jubileuszu pozostała jednak cisza i wspomnienia – aktorka zmarła bowiem kilka dni temu, 29 marca, w Konstancinie-Jeziornie. Odeszła jedna z najbardziej intrygujących postaci polskiego kina i teatru powojennego – artystka, która świadomie wybrała życie poza blaskiem sławy.

Informację o jej śmierci przekazał niedawno Dom Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie.

"Zmarła ceniona aktorka filmowa i teatralna Aleksandra Alicja Zawierucha-Paprocka, znana szerokiej publiczności jako Aleksandra Zawieruszanka, mieszkanka naszego domu. Pozostanie w naszej pamięci jako osoba pełna pasji, empatii i prawdziwej artystycznej wrażliwości, która swoim życiem i twórczością inspirowała innych" - przekazano w oficjalnym wpisie pożegnalnym.

Aleksandra Zawieruszanka i dzieciństwo naznaczone traumą

Aleksandra Zawieruszanka przyszła na świat 3 kwietnia 1937 roku w Bielsku. Jej wczesne dzieciństwo przypadło na czas wojny. Ojciec trafił do obozu koncentracyjnego w Dachau, matka działała w Armii Krajowej. W domu stale obecne było napięcie i lęk o najbliższych.

Mimo tych trudnych doświadczeń rodzinie udało się przetrwać. Po wojnie młoda Aleksandra zaczęła szukać własnej drogi. Choć od zawsze fascynował ją teatr, brakowało jej wiary w siebie. Była przekonana, że nie ma warunków, by zostać aktorką.

Przełomem okazało się spotkanie z Marią Bogdą, gwiazdą przedwojennego kina, która dostrzegła w niej potencjał i pomogła jej uwierzyć w siebie. To właśnie dzięki temu wsparciu zdecydowała się zdawać do warszawskiej PWST – i dostała się za pierwszym razem.

Redakcja poleca

Była gwiazdą "Rzeczpospolitej Babskiej". Tak dziś wygląda 87-latka

Ikona PRL szybko to zrozumiała. "Miłość nie do końca spełniona"

Błyskawiczny sukces i wielkie role

Już na początku lat 60. Aleksandra Zawieruszanka zwróciła na siebie uwagę. Jej debiut filmowy w "Mężu swojej żony" przyniósł jej rozpoznawalność i uznanie krytyków. Kolejne role tylko umocniły jej pozycję.

Publiczność zapamiętała ją przede wszystkim z takich produkcji jak "Stawka większa niż życie", gdzie zagrała Edytę Lausch, czy "Rzeczpospolita babska". Pojawiła się także w "Walkowerze", "Wakacjach z duchami" i "Podróży za jeden uśmiech".

Choć była jedną z najbardziej rozpoznawalnych aktorek swoich czasów, sama podchodziła do swojej kariery z dystansem. W jednym z wywiadów mówiła: "Ludzie wciąż mnie kojarzą z tym filmem [por. Krystyna Gromowicz w komedii "Rzeczpospolita babska" z 1969 r. - przyp. red.]. Ale tak naprawdę jedyny obraz, jaki cenię z tamtego okresu, to »Walkower« Skolimowskiego. Nie jest to film popularny, ale ma jakąś wartość artystyczną. I tu widać, jak rozmija się popularność z tym, co się ceni" [za "Angora"].

Nie chciała "robić kariery" za wszelką cenę

W przeciwieństwie do wielu aktorów swojego pokolenia Aleksandra Zawieruszanka nie dążyła do maksymalnego wykorzystania popularności. Świadomie odrzucała propozycje, które nie spełniały jej oczekiwań. "Nie brałam wszystkiego, co mi proponowano. I być może był to mój błąd. Zawsze prosiłam o scenariusz. Nie sprzedawałam się w epizodach. Dokonywałam selekcji" – przyznawała po latach.

Z czasem coraz bardziej oddalała się od filmu, koncentrując się na pracy teatralnej. Przez ponad trzy dekady była związana z Teatrem Narodowym w Warszawie, gdzie występowała w najważniejszych spektaklach swojej epoki. Jednocześnie coraz wyraźniej czuła, że zawód aktorki nie daje jej pełnego spełnienia.

Nigdy psychicznie nie czułam się dobrze w tym zawodzie. Spalałam się. Źle sobie radziłam z popularnością. To była taka miłość nie do końca spełniona – mówiła szczerze.

Redakcja poleca

Zagrali w kultowym serialu PRL. "Ta przyjaźń trwała prawie 30 lat"

Marlene Dietrich miała jedną obsesję. Koszty nie grały roli

Świadome odejście ze sceny

W latach 70. zaczęła ograniczać swoją obecność na ekranie i teatralnych deskach, aż w końcu niemal całkowicie zniknęła z branży. Nie była to decyzja wymuszona brakiem propozycji – wręcz przeciwnie. To ona sama wybrała wycofanie. Nie chciała marnować życia na coś, co nie daje jej spełnienia. "Jako aktorka miałam swoje pięć minut i chyba nie potrafiłam ich wykorzystać dla zrobienia prawdziwej kariery. To kwestia charakteru: obca jest mi filozofia, wedle której cel uświęca środki" - mówiła Aleksandra Zawieruszanka.

W 1992 roku przeszła na emeryturę. Na scenę wróciła jeszcze na krótko, ale już bez ambicji powrotu do dawnej aktywności. Świat show-biznesu był jej obcy.

Najważniejszym obszarem jej życia była rodzina. Szczególne miejsce zajmował mąż – Zdzisław Paprocki, prawnik i varsavianista, człowiek całkowicie spoza świata artystycznego. Ich relacja opierała się na wspólnych wartościach i pasji do książek. Wspólnie stworzyli imponującą bibliotekę liczącą ponad 10 tysięcy tomów.

Czasem, wspólnie z mężem sięgamy po tomik poezji Gałczyńskiego albo Szymborskiej. Beletrystyki nie czytam. Lubię dzienniki, wspomnienia. Jestem miłośniczką książek i ciągle ich w naszym domu przybywa [e-teatr.pl]. Najważniejsze jest dla mnie osobiste prywatne życie: dom, mąż, syn... Chyba jednak jestem bardziej kobietą niż aktorką ["Panorama"] - wyznała po latach.

Pogodne lata [PODCAST]

Polski James Dean. Pogodne lata #18

0:00

Samotność po stracie

Zdzisław Paprocki zmarł 8 listopada 2021 roku. Po latach wspólnego, szczęśliwego życia, Aleksandra Zawieruszanka musiała odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości. Dwa lata później zamieszkała w Domu Artystów Weteranów w Skolimowie, gdzie spędziła swoje ostatnie lata – wśród ludzi o podobnych doświadczeniach, w miejscu dającym spokój i poczucie wspólnoty.

Aleksandra Zawieruszanka była aktorką nietypową. Miała talent, urodę i możliwości, by zrobić wielką karierę – a jednak świadomie wybrała inną drogę. Nie zabiegała o popularność, nie walczyła o role, nie była obecna na salonach. Zamiast tego wybrała życie prywatne, relacje, książki, codzienność.

Jej historia jest przypomnieniem, że sukces można definiować na wiele sposobów. Nie zawsze oznacza on obecność na ekranie czy pierwsze strony gazet. Czasem oznacza spokój, bliskość i wierność własnym wartościom. I właśnie taką pamięć po sobie zostawiła.

Żródło: RadioPogoda.pl, Angora, "Panorama", e-teatr.pl, Onet Kultura