Zachowek – co to jest, komu się należy i jak go obliczyć? Wyjaśniamy

Sprawdź, komu należy się zachowek i jak się go obliczać. Wyjaśniamy, czym dokładnie jest zachowek oraz jakie elementy mają wpływ na obliczanie jego sumy. Dowiedz się więcej o zachowku.

Śmierć bliskiej osoby to czas żałoby i przeżywania straty. Niestety, wiąże się to również często z prawniczymi kwestiami, które nierzadko mogą być prawdziwą drogą przez mękę dla rodziny. W niniejszym artykule wyjaśniamy największe wątpliwości związane z zachowkiem – kwestią, która często budzi wiele emocji i nieporozumień.

Sprawdź też: Komu należy się zachowek?

Co to jest zachowek?

Zachowek to uprawnienie, którego celem jest ochrona interesów najbliższych krewnych spadkodawcy, którzy mocą ustawy powołani byliby do spadku po zmarłym. Ma on zastosowanie wówczas, gdy osoba ustawowo zdolna do dziedziczenia teoretycznie mogłaby poczuć się pokrzywdzona. Nie zawsze jednak on występuje.

Uprawnieni do zachowku mogą (ale nie muszą – jest to ich prawo) żądać od spadkobiorcy określonej sumy pieniędzy. Jest to dla nich rodzaj odpowiednika spadku, do którego mają prawo według przepisów i który otrzymaliby, gdyby w testamencie nie zapisano inaczej.

Zobacz: Jak odrzucić spadek?

Kto ma prawo do zachowku a kto nie?

Zgodnie z artykułem 991 § 1 kodeksu cywilnego uprawnione do niego osoby to:

• zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki);
• małżonek spadkodawcy;
• rodzice spadkodawcy;
• osoby przysposobione i ich zstępni – są oni według prawa traktowani na równi ze zstępnymi spadkodawcy.

To prawo nie przysługuje jednak każdemu. Nie są do niego uprawnione:

• osoby wydziedziczone;
• spadkobiercy uznanych za niegodnych dziedziczenia;
• małżonkowie wyłączeni od dziedziczenia;
• spadkobiercy, którzy odrzucili spadek;
• spadkobiercy, którzy zrzekli się dziedziczenia;
• rodzeństwo spadkodawcy, zstępnym rodzeństwa oraz dziadkom spadkodawcy.

Sprawdź: Podatek od spadków i darowizn: limity, zwolnienia, terminy

Ile wynosi zachowek

Należy podkreślić, że może on mieć tylko formę pieniężną – nie można go zastąpić przedmiotem albo aktem własności. Ale oczywiście osoba obdarowana oraz uprawniona do zachowku mogą się porozumieć i np. uprawniony może zrzec się prawa do zachowku w zamian za wydanie konkretnego składnika majątku.

Pamiętajmy jednak, że zachowek to suma pieniędzy, każdorazowo obliczana indywidualnie, w oparciu o artykuł 991 § 1 kodeksu cywilnego artykuł ten stanowi, że spadkobierca może mieć prawo do zachowku w wysokości:

• ½ udziału spadkowego;
• 2/3 udziału spadkowego (jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni).

Zobacz: Jak napisać testament

Obliczanie zachowku

Jak już wspomniano, sumę tę każdorazowo wylicza się indywidualnie dla danej sprawy. Jego wysokość może być różna – to zależy od wielu czynników, w tym od liczby osób uprawnionych, zapisów testamentowych, od tego kto z uprawnionych o to występuje, czy też choćby od tego, czy za życia spadkodawca dokonywał darowizn, itd.

W wyliczaniu wysokości sumy trzeba wziąć pod uwagę, czy uprawniony jest osobą pełnoletnią albo osobą trwale niezdolną do pracy. Trzeba też obliczyć udział uprawnionego w spadku (analogicznie, jakby dziedziczył ustawowo), następnie obliczyć wysokość substratu zachowku. Substrat to podstawa do ustalenia konkretnej sumy wyrażającej przysługujący osobie uprawnionej zachowek. Na końcu trzeba też obliczyć wartość spadku.

Wszystkie te wartości trzeba zestawić ze sobą. Jest to bardzo skomplikowany proces i najlepiej powierzyć go specjaliście od tego typu spraw.

Może Cię zainteresować:

• Jak sprawdzić, czy wraz ze spadkiem odziedziczymy długi?
• W jaki sposób zrzec się spadku? Jak go odrzucić?