NATO: Artykuł 4. - co znaczy, kiedy się go używa i jakie ma znaczenie? [Wyjaśniamy]

Dowiedz się, czym jest artykuł 4. Paktu Północnoatlantyckiego, co oznacza jego użycie, ile razy w historii po niego sięgano oraz czym różni się od art. 5. NATO.

We wtorek w polskiej wsi Przewodowo, około 10 km od granicy z Ukrainą, doszło do eksplozji, w której zginęły dwie osoby. Wciąż nie ustalono, czy był to wybuch rosyjskiej rakiety manewrującej, czy też efekt zestrzelenia jej przez ukraińską obronę przeciwlotniczą albo powód był jeszcze inny. Z dostępnych informacji wynika, że wybuch spowodowany był przez „rakietę rosyjskiej konstrukcji”. Polski rząd postawił część sił zbrojnych i służb mundurowych w stan podwyższonej gotowości, jednocześnie wezwał rosyjskiego ambasadora, by złożył wyjaśnienia w tej sprawie. Zapowiedział również możliwe konsultacje z partnerami NATO przez ewentualne uruchomienie art. 4 Paktu. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ta procedura oraz czym różni się od słynnego art. 5. Traktatu Waszyngtońskiego.

Co znaczy art. 4 NATO?

Artykuł 4. ( article 4) stanowi: „Strony będą się konsultowały, ilekroć zdaniem którejkolwiek z nich zagrożona będzie integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejkolwiek ze Stron”. Jest on uruchamiany wówczas, kiedy doszło do poważnej sytuacji a NATO powinno się jej uważnie przyjrzeć, ponieważ jeden z członków Paktu poczuł się zagrożony. Ten artykuł uruchamiano już w przeszłości w kilka razy, między innymi w 2012 roku zażądała tego Turcja po ostrzale moździerzowym z Syrii a w 2014 roku wystąpiła o to Polska z poparciem Litwy i Łotwy po ówczesnej inwazji Rosji na Ukrainę, zakończonej aneksją Krymu i fragmentów obwodów Donieckiego i Ługańskiego na wschodzie Ukrainy. W praktyce ma to stanowić sygnał, że NATO oficjalnie uważnie przygląda się określonemu zdarzeniu, które może budzić zaniepokojenie u jednego lub kilku członków Paktu. Umożliwia on konsultacje szefów bezpieczeństwa, a nawet przywódców państw sojuszniczych NATO. Daje też możliwość wypracowania wspólnych środków postępowania w obliczu różnych wydarzeń.

Ile razy w historii sięgano po art. 4. NATO?

Jak dotąd art. 4 Traktatu Waszyngtońskiego uruchamiano w historii łącznie 7 razy. Miało to miejsce w wyniku następujących wydarzeń:

• 10 lutego 2003 roku wystąpiła o to Turcja w wyniku konfliktu w sąsiadującym Iraku. NATO wdrożyło wówczas pakiet środków obronnych oraz operację Display Deterrence (Pokaż Odstraszanie);
• W 2012 roku Turcja dwa razy sięgnęła po art. 4: w czerwcu, po tym jak jeden z jej myśliwców został zestrzelony przez syryjską obronę przeciwlotniczą oraz w październiku, kiedy 5 tureckich cywili zginęło w syryjskim ostrzale. W październiku NATO zgodziło się na rozmieszczenie w Turcji rakiet przeciwlotniczych systemu Patriot;
• 3 marca 2014 roku, w wyniku rosyjskiej agresji na Ukrainę, zakończonej aneksją Krymu art. 4 uruchomiły Polska, Litwa i Łotwa. Efektem było wzmocnienie obecności NATO na wschodniej flance Sojuszu;
• 26 czerwca 2015 roku Turcja wdrożyła artykuł w odpowiedzi na atak terrorystyczny przeprowadzony przez ISIS w miejscowości Suruç;
• W lutym 2020 roku Turcja po raz kolejny uruchomiła ten zapis, w wyniku rosnącego napięcia w Syrii oraz ostrzału tureckich żołnierzy;
• 24 lutego 2022 roku o konsultacje w ramach artykułu 4 wystąpiły Polska, Bułgaria, Czechy, Litwa, Łotwa, Estonia, Rumunia i Słowacja – po tym jak Rosja dokonała inwazji na Ukrainę.

Artykuł 5. NATO – Polska jest bezpieczna

Art. 5 Paktu Północnoatlantyckiego to najbardziej znany i najostrzejszy instrument działania NATO, mówiący o tym że w przypadku ataku na jednego z członków Paktu Północnoatlantyckiego reszta organizacji przychodzi mu z pomocą. W całej historii tylko raz uruchomiono artykuł 5. NATO – po atakach terrorystycznych na USA z 11 września 2001 roku. W przypadku wybuchu w Przewodowie obecnie artykuł 5. nie ma zastosowania, ponieważ musi zostać udowodnione, że terytorium państwa członkowskiego NATO zostało z premedytacją zaatakowane przez wroga. Dlatego też tak ważne jest przeprowadzenie drobiazgowego śledztwa wyjaśniającego, co dokładnie się stało. Dopiero po zbadaniu sprawy będzie wiadomo, z jaką formą odpowiedzi NATO na agresywne działania Rosji będziemy mieli do czynienia.

Zobacz też:

Sky Sabre – co to jest, jak działa i czy ochroni Polskę przed rakietami wroga?