Dlaczego Polacy mówią do siebie per "pan"? Językoznawcy znają odpowiedź

• Grzeczność językowa w Polsce wyraża się m.in. poprzez szacunek dla rozmówcy.
• Zmiany społeczne wpływają na demokratyzację języka polskiego.
• Współczesne media sprzyjają promowaniu bezpośrednich form komunikacji.

Grzeczność ogólna, określana również dobrym wychowaniem, savoir-vivre'em bądź bom tonem, stanowi zbiór - uwarunkowanych kulturowo - norm, zasad i wzorców. Innymi słowy, to sztuka bycia uprzejmym, taktownym i eleganckim. Należy zaznaczyć, że etykieta towarzyska uwzględnia niezwykle szerokie spektrum zachowań, w tym także te zakorzenione w języku.

Rozwiąż quiz z wiedzy ogólnej. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Dlaczego w Polsce mówi się "proszę pana/pani"?

Grzeczność językowa uwzględnia reguły, które mają na celu wyrażenie szacunku, życzliwości i dobrego wychowania wobec rozmówcy w konkretnych sytuacjach komunikacyjnych. O ile w Polsce zwracanie się do nieznajomych na "ty" może zostać odebrane jako nietakt, w kulturach anglosaskich takie bezpośrednie formy są powszechnie akceptowalne. Dlaczego nad Wisłą, zwracając się do siebie, korzystamy ze zwrotów "pan/pani"?

Otóż korzenie tego zwyczaju sięgają tradycji staropolskiej i szlacheckiej, kiedy to polska etykieta grzecznościowa była niezwykle rozbudowana. Jak podaje językoznawca i dialektolog prof. dr hab. Kazimierz Sikora: "Niegdyś, zwracając się do kogoś równego sobie, szlachcic podejmował taką językową grę w przyjęty ogólnie sposób: Proszę łaski Wielmożnego Pana! / Proszę łaski Wielmożnej Pani! itp.".

Pogodne lata [PODCAST]

Oswoić przeznaczenie. Pogodne lata #15

0:00

Badacz, przyglądając się temu zjawisku językowemu, powołał się także na dominującą zasadę traktowania rozmówcy "jakbyśmy byli jego sługami, podwładnymi, a on – naszym panem, przełożonym", czytamy na stronie internetowej Sjp.pwn.pl.

Zmiany w języku polskim

Z czasem dawne, staropolskie formuły uległy skróceniu, co miało bezpośredni związek z demokratyzacją stosunków społecznych i językowych. Jednak - w ostatnich latach - Polacy coraz chętniej posługują się niesformalizowanym językiem. "Zwracanie się do siebie per "ty" związane jest z wpływem innych języków, w których formy "pan/pani" nie występują" - przyznał językoznawca dr Andrzej Kaliszewski.

Przodują w tym media, zwłaszcza komercyjne. Dziennikarze w nich pracujący to często ludzie bardzo młodzi, trochę tacy "chłopcy z podwórka", którzy przenieśli do mediów swoje codzienne nawyki [...] Dziennikarze próbują w ten sposób trafić do młodzieży jako swojego przyszłościowego odbiorcy. Ta grupa lubi takie bezpośrednie formy, jednak trafia to też do osób starszych, które czują się dzięki temu młodsze, dowartościowane - tłumaczy, czego dowiadujemy się za sprawą strony WartoWiedziec.pl.

Redakcja poleca

To największy hit lat 70. Władza go kochała

Hit lat 70. zapisał na serwetce. Połomski zrobił wielki błąd

Hit lat 60. drwił z premiera. "Najłatwiejsze pieniądze w życiu"