Tężec – przyczyny, objawy i sposoby zapobiegania

Tężec może prowadzić do bardzo poważnych powikłań, ze śmiercią włącznie. Dowiedz się, jak ustrzec się zakażenia i jak rozpoznać objawy choroby.

Tężec to poważna choroba będąca efektem zakażenia powstałego w wyniku skaleczenia lub zranienia. Warto jednak pamiętać, że nie jest to choroba zaraźliwa a najlepszym lekarstwem na nią jest szczepienie profilaktyczne.

Tężec powstaje przez działanie toksyny wytwarzanej przez laseczki tężca (clostridium tetani) – bakterie, które powszechnie występują np. w glebie, wodzie, organizmie zwierząt czy kurzu.

Objawy tężca uogólnionego

Ta choroba może mieć różne postaci, takie jak: noworodkowa, uogólniona, miejscowa i mózgowa. Najczęściej spotykaną postacią jest uogólniona. Objawy tężca zaczynają pojawiać się po około 10 dniach od skaleczenia. Okres inkubacji waha się od 3 do 21 dni. Pojawiające się objawy nasilają się i stają się coraz bardziej dolegliwe w ciągu kolejnych dwóch tygodni. Zazwyczaj występowanie objawów zaczyna się w rejonie szczęki, a potem pojawiają się one w niższych partiach ciała.

Pierwszymi objawami tężca są:

• zaburzenie czucia;
• nadwrażliwość w okolicy rany;
• ból głowy;
• napięcie mięśni.

Objawy uogólnionego tężca to:

• bolesne skurcze i sztywnienie mięśni szczęki;
• napięcie mięśni w okolicy ust, co czasem sprawia że twarz chorego wykrzywia grymas przypominający uśmiech;
• bolesne skurcze i sztywność mięśni karku;
• problemy z przełykaniem;
• sztywnienie mięśni brzucha.

Postępujący tężec powoduje uporczywe i nawracające bolesne skurcze, trwające przez wiele minut. Zazwyczaj kark i plecy chorego wyginają się w łuk, co grozi nawet połamaniem kręgosłupa w przypadku szczególnie silnych skurczów. Oprócz tego u chorych zaciskają się pięści, ramiona przykurczają się do ciała a sztywnienie mięśni karku i brzucha prowadzi do problemów z oddychaniem.

Wraz z postępem choroby pojawiają się też podwyższone lub obniżone ciśnienie krwi, przyspieszone tętno, gorączka i nasilone pocenie.

Objawy tężca miejscowego

Ta rzadsza forma choroby ma łagodniejszy przebieg i odznacza się skurczami mięśni w okolicy rany. Objawy mogą się utrzymywać się do kilku tygodni i po tym czasie same ustąpić. Może się jednak wydarzyć również tak, że ta odmiana choroby przekształci się w tężec uogólniony.

Objawy tężca mózgowego

Najrzadsza odmiana tej choroby. Może wystąpić, kiedy nastąpi zranienie w okolicy twarzy lub w głowę. Prowadzi do porażenia okolicznych nerwów, osłabienia mięśni twarzy i skurczy szczęki. Również ta odmiana choroby może się przeistoczyć w tężec uogólniony.

Istnieje również bardzo niebezpieczna odmiana choroby – tężec noworodkowy. Dotyka nowo narodzone dzieci, którym z jakichś przyczyn matka nie przekazała przeciwciał zwalczających chorobę (np. sama nie była odporna). Ma bardzo ciężki przebieg a pierwsze objawy to niechęć dziecka do ssania, bolesne skurcze i sztywnienie całego ciała. Nieleczona choroba jest w 90% śmiertelna. Na szczęście w Polsce są dostępne szczepionki na tężec również dla noworodków.

Może Cię też zainteresować:

Choroba bostońska: Objawy, leczenie, zapobieganie

Przyczyny

Jak już wspomniano wcześniej, tężec jest wywoływany przez laseczki tężca (clostridium tetani). Ta bakteria przebywa w stanie uśpienia w ziemi, brudzie, odchodach zwierząt i kurzu. Kiedy dojdzie do zranienia, przetrwalniki bakterii „budzą się” w ranie i zaczynają się namnażać. Dzieląc się wydzielają tetanospasminę, czyli neurotoksynę atakującą komórki nerwowe kontrolujące mięśnie.

Czynniki ryzyka

Najważniejszymi czynnikami ryzyka tężca są brak wcześniejszego zaszczepienia i nie powtarzanie ich co 10 lat. Pozostałymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania na tężec są:

• zranienia i rany mające kontakt z brudem, glebą, wodą lub nawozem;
• ciało obce w ranie (np. kawałek paznokcia lub drzazga);
• obniżona odporność organizmu;
• zakażone zmiany skórne u cukrzyków;
• wśród narkomanów korzystanie ze wspólnej igły.

Tężec - leczenie

Nieleczony tężec może prowadzić do śmierci (w krajach rozwijających się śmiertelność zakażonych tą chorobą - w zależności od jej rodzaju - sięga nawet 60%). Leczenie jest trudne. Polega na oczyszczeniu zakażonego miejsca i umożliwienia mu dostępu tlenu. Choremu podaje się antybiotyki albo dożylnie chemioterapeutyki. Wycina się martwą tkankę wokół rany oraz podaje antytoksynę przeciwtężcową.

Zapobieganie tężcowi

Na szczęście można zapobiegać zakażeniu tężcem poprzez szczepienie. W Polsce na tężec szczepi się noworodki, dzieci w wieku szkolnym oraz żołnierzy. Szczepienia muszą być powtarzane: dawka przypominająca jest podawana co 5-7 lat. Należy pamiętać, że przechorowanie tężca nie chroni przed kolejnym zachorowaniem – odporność daje nam tylko zaszczepienie się. Aby mieć pewność, że uchronimy się przed zakażeniem tężcem, dorośli powinni szczepić się na tę chorobę co najmniej raz na 10 lat przez całe życie. Dobrze też zaszczepić się przez dłuższą podróżą, zwłaszcza do krajów rozwijających się.

[wp-faq-schema title="Tężec - jak się przed nim obronić?"]