Jego komedie bawią do łez. Tego większość nie wie o mistrzu z PRL

• Roman Załuski kojarzy się z komedią, ale kryje także drugie oblicze.
• Wczesne filmy Załuskiego pełne były niepokoju i psychologicznych analiz.
• Dramaty ukazywały samotność i rozterki życiowe.

Roman Załuski kojarzy się przede wszystkim z pełnymi widzów salami kinowymi i popularnymi komediami, które bawiły Polaków w ostatnich latach PRL. Taki obraz jest jednak niepełny. Wcześniejsze filmy Załuskiego odsłaniały jego zupełnie inne oblicze. Sztuka przepełniona była niepokojem, obserwacją ludzkiej psychiki i pytaniami, przed którymi wielu widzów wolało uciec.

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem…

Filmy pełne ciszy i lęku. Tak zaczynał Roman Załuski

Po ukończeniu szkoły filmowej Roman Załuski wkroczył w świat kina z wyczuwalną powagą i niepokojem, które dominowały we wczesnych projektach. Jego debiutancki "Dom" z 1970 roku przenosił widzów do opustoszałego miasteczka, gdzie dawni więźniowie obozów próbowali znaleźć miejsce w nowej rzeczywistości.

Był to film o przeszłości, która nie chciała odejść i ciążyła na każdym bohaterze. Twórca pokazał emocje tak intensywne, że trudno było przejść obok nich obojętnie.

Zobacz także

Grał główną rolę w "Janosiku". Przyjaciele wspominają: "Nie zniżał się do tego"

90-latka odezwała się do TVP. List seniorki zrobił furorę

Załuski nie próbował tworzyć kina przystępnego, bo zależało mu na szczerości i mocnym przekazie. Praca przyniosła mu wyróżnienia, ale nie sprawiła, że stał się reżyserem masowej widowni. Jego późniejsze filmy, jak "Zaraza" i "Kardiogram", jeszcze wyraźniej odsłaniały to podejście.

"Kardiogram" można uznać za jeden z pierwszych polskich dramatów psychologicznych, który w tak wyrazisty sposób analizował rozpad człowieka pod wpływem codzienności. Nie było tam miejsca na szybkie rozwiązania czy łatwe emocje. Załuski zaglądał do wnętrza człowieka, pokazywał samotność i psychiczne rozdarcie bohaterów. Dla ówczesnej publiki były to tematy trudne, dalekie od tego, czego szukano w kinie.

Redakcja poleca

Był gwiazdą filmu "Kogel-mogel". Nikt nie wiedział, jaki ciężar nosi

"Kogel-mogel" nas oszukał? Obalamy mit z kultowej komedii PRL

Śmiech stał się sposobem mówienia o Polsce. To opis naszego społeczeństwa

W kolejnych latach reżyser zrobił wyraźny zwrot, który z dzisiejszej perspektywy wydaje się naturalną kontynuacją wcześniejszych tematów. "Sekret" z 1973 roku przedstawiał wdowę odkrywającą drugie życie swojego męża. Prowadził widzów przez emocjonalny chaos, bez żadnej obietnicy rozwiązania problemów. 

Dopiero na początku lat 80. Roman Załuski zaczął tworzyć kino, w którym dramat i komizm łączyły się w jeden ton. "Wyjście awaryjne" stało się sygnałem, że reżyser potrafi obserwować codzienność z ironią. Nadal widział w niej pełnię trudnych emocji. Absurd życia codziennego nie był dla niego żartem, lecz komentarzem do rzeczywistości.

Zmiana przyniosła też największe sukcesy, takie jak "Och, Karol" i "Kogel-mogel". Filmy bawiły, lecz miały w sobie cień dawnych obserwacji reżysera. W komicznych sytuacjach kryła się prawda o ludzkich pragnieniach i ograniczeniach. Załuski potrafił wydobyć z bohaterów ich autentyczność i sprawić, że widzowie mogli zobaczyć w nich siebie.

Roman Załuski był sześciokrotnie nominowany do Złotego Lwa.

fot. Witold Rozmysłowicz/gov.pl/CC BY-NC-ND 3.0 PL

Po premierze "Komedii małżeńskiej" reżyser stopniowo wycofał się z filmowej aktywności, ale jego dorobek pozostał żywy. Współczesny powrót do serii "Kogel-mogel" pokazał, jak mocno widzowie potrzebowali znanych historii pełnych lekkości i bliskości.