Film z 1969 roku wywołał burzę w PRL. W obsadzie Tyszkiewicz, Olbrychski

• Film "Wszystko na sprzedaż" ukazuje pustkę po śmierci Zbigniewa Cybulskiego.
• Dzieło, którego inspiracją była tragiczna śmierć aktora, jest dla niego hołdem.
• Film z lat 60. kontynuuje dyskusję o naturze sławy oraz śmierci w polskiej kinematografii.

Dzieło Andrzeja Wajdy powstało pod wpływem tragicznej śmierci Zbigniewa Cybulskiego, jednej z największych gwiazd polskiego kina powojennego. Nie był to jednak ani dokument, ani klasyczna biografia. Wajda wybrał znacznie odważniejszą drogę. O czym mówi produkcja "Wszystko na sprzedaż"?

Rozwiąż quiz. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Fabuła rozpoczyna się na planie filmowym. Główny aktor nie pojawia się na zdjęciach, a członkowie ekipy próbują go odnaleźć. Z czasem dowiadują się, że zginął pod kołami pociągu. Reżyser oraz osoby związane ze zmarłym próbują odnaleźć sens tej tragedii i odpowiedzieć sobie na pytanie, kim naprawdę był człowiek, którego już nie ma.

W filmie występują aktorzy grający postacie bardzo bliskie samym sobie. Beata Tyszkiewicz gra Beatę, Daniel Olbrychski Daniela, a Andrzej Łapicki wciela się w reżysera Andrzeja, będącego wyraźnym alter ego Wajdy. Granica między fikcją a rzeczywistością zaciera się niemal w każdej scenie.

Redakcja poleca

Quiz PRL - szkoła. 20 pytań dla największych prymusów

Film z 1966 roku to komedia historyczna z PRL. Tyszkiewicz i Holoubek w rolach głównych

Film o Cybulskim, którego nie ma na ekranie

Największą zagadką filmu pozostaje nieobecny Aktor. Choć jego nazwisko nigdy nie pada, dla widzów było oczywiste, że chodzi o Zbigniewa Cybulskiego. Dlaczego Wajda nie nazwał bohatera wprost? Sam reżyser tłumaczył to po latach bardzo jasno:

Od samego początku zdawałem sobie sprawę, że zrealizowanie filmu biograficznego o aktorze jest absolutnie niemożliwe. Istotą aktora jest przecież jego osobowość i żadna osobowość innego aktora jej nie zastąpi. (...) Kto może zagrać Jamesa Deana? Kto może zagrać Zbyszka Cybulskiego? - mówił Andrzej Wajda cytowany w serwisie Wajda.pl.

Zamiast więc odtwarzać życie przyjaciela, reżyser postanowił opowiedzieć o pustce, jaką pozostawił po sobie jego nagły odjazd. Jak zauważa portal Culture.pl, film miał być dziełem o Cybulskim, ale "bez Cybulskiego".

Redakcja poleca

Film z 1963 roku idealnie dokumentował problemy PRL. Tyszkiewicz i Łapicki w rolach głównych

Film z 1960 roku to western z "najlepszą ścieżką dźwiękową wszech czasów"

Tragiczna śmierć Zbigniewa Cybulskiego

Historia nabiera jeszcze większej siły, gdy pozna się okoliczności śmierci aktora. 8 stycznia 1967 roku Zbigniew Cybulski próbował wskoczyć do odjeżdżającego pociągu na dworcu Wrocław Główny. Robił to wcześniej wielokrotnie, jednak tym razem stracił równowagę i dostał się między wagon a peron. Mimo podjętej akcji ratunkowej zmarł wskutek odniesionych obrażeń.

Wieść o tragedii głęboko wstrząsnęła środowiskiem filmowym. Według wspomnień Beaty Tyszkiewicz, cytowanych przez WP, Wajda po otrzymaniu wiadomości powiedział: "Należy mu się film ode mnie". To właśnie między innymi ten impuls doprowadził do powstania "Wszystko na sprzedaż".

Redakcja poleca

W latach 60. stworzył wielki hit. W PRL go kochali, a on "palił się ze wstydu"

Książkę z 1813 roku wydała anonimowo. Dziś to jedna z "najlepszych powieści romantycznych wszech czasów"

Dlaczego film wywołał burzę?

Dla części publiczności i krytyków film był czymś zupełnie nowym. Wajda pokazał środowisko filmowe od środka, odsłaniając jego słabości, konflikty, zazdrości i mechanizmy tworzenia gwiazd. W czasach PRL taka szczerość nie była częsta.

Produkcję porównywano do słynnego "Osiem i pół" Federica Felliniego, dopatrując się w niej inspiracji francuską Nową Falą. Dla jednych był to przejaw artystycznej odwagi, dla innych zbyt osobisty eksperyment balansujący na granicy ekshibicjonizmu.

Jak podkreślają historycy kina, "Wszystko na sprzedaż" przyczyniło się do utrwalenia legendy Zbigniewa Cybulskiego i do dziś uchodzi za jeden z najważniejszych polskich "filmów o filmie".

Redakcja poleca

28-latek napisał jedną z najsłynniejszych książek w historii. Dostał literackiego Nobla

19-latka docinała Lennonowi. Zanim dostała Oscara, śpiewała zapomniany hit lat 60.

Dzieło, które nie straciło znaczenia

Ponad pół wieku po premierze „Wszystko na sprzedaż” nadal fascynuje widzów. Nie tylko jako hołd dla Zbigniewa Cybulskiego, lecz także jako refleksja nad pamięcią, sławą, śmiercią i naturą kina. Wajda stworzył film niezwykle osobisty, a jednocześnie uniwersalny. Być może właśnie dlatego ta produkcja wciąż wywołuje emocje, podobnie jak w dniu premiery w 1969 roku.

Źródła: RadioPogoda.pl, Culture.pl, FilmPolski.pl, Filmweb, Wirtualna Polska, Wikipedia, Archiwum Andrzeja Wajdy