Reżyser, który zniknął z historii. "Nie było właściwie żadnych archiwów"

• Beata Guczalska podjęła się wypełnienia luki w badaniach nad Konradem Swinarskim.
• Autorka książki obala mity i porządkuje fakty dotyczące życia i twórczości ikony polskiego teatru.
• Opowiedziała też o nieukończonym projekcie Swinarskiego, który wywołał kryzys w Starym Teatrze.

Gościnią Anny Stachowskiej w Radiu Pogoda była Beata Guczalska, autorka książki "Konrad Swinarski. Biografia ukryta". To jej praca wypełnia ogromną lukę, dokumentując życie i twórczość jednego z najwybitniejszych reżyserów XX wieku, którego spuścizna przez długie lata była niedostatecznie zbadana.

Rozwiąż quiz o reżyserach. Jesteś mistrzem, jeśli zgarniesz 100 proc. punktów! Dalszą część artykułu znajdziesz pod quizem...

Beata Guczalska w swojej książce postawiła na porządkowanie faktów i obalanie mitów, które narosły wokół postaci Swinarskiego, twórcy uznawanego za ikonę polskiego teatru. Jej prace łączą głęboką pasję do tematu z wnikliwością analityczną. Guczalska od lat bada historię teatru i wpływ poszczególnych reżyserów na jego kształt.

Choć tematyka jej prac obejmuje wielu artystów, to książka o Konradzie Swinarskim stała się jej prawdziwym życiowym projektem. Skupia się ona na tej postaci z dwóch powodów: po pierwsze, z powodu braku rzetelnych, szeroko dostępnych źródeł o życiu reżysera, a po drugie, z powodu konieczności obalenia mitów, które narosły wokół Swinarskiego.

Beata Guczalska i "Konrad Swinarski. Biografia ukryta"

Podczas rozmowy z Anną Stachowską Beata Guczalska zaznaczyła, że już od dłuższego czasu istniała potrzeba opracowania biografii Konrada Swinarskiego, zwłaszcza że, w przeciwieństwie do innych wielkich twórców teatru, takich jak Tadeusz Kantor czy Jerzy Grotowski, jego postać nie była właściwie udokumentowana.

Była jakaś potrzeba, żeby postać Konrada Swinarskiego opisać, zwłaszcza że twórcy, którzy należą do tego panteonu, zwłaszcza w dziedzinie teatru, są znani także poza granicami Polski no i doczekali się mnóstwa publikacji. Jest bardzo wiele prac poświęconych i Grotowskiemu, i Kantorowi. Istnieją też ośrodki, jak Cricoteka w Krakowie, który gromadzi dorobek i zajmuje się twórczością Tadeusza Kantora, czy Instytut im. Józefa Grotowskiego we Wrocławiu — powiedziała.

Redakcja poleca

Grał główną rolę u Zanussiego. Jego karierę przerwała tragedia

Od kabaretu do "Polskich dróg". Niezwykłe życie Jerzego Nieżychowskiego

W przypadku Swinarskiego sytuacja była inna. Mimo wielkiego wpływu na rozwój polskiego teatru, jego twórczość przez wiele lat nie była odpowiednio zarchiwizowana ani opracowana. Co więcej, wokół jego postaci narosły mity, które młodsze pokolenia artystów zaczęły traktować z pewnym dystansem, a nawet irytacją.

Były różne przedsięwzięcia, żeby właśnie stworzyć jakiś taki rodzaj antymitu czy narracji, która rozbija tę mityczną figurę. Tylko wszystko odbywało się na poziomie opinii. Natomiast ci, którzy tworzyli mit i ci, którzy chcieli go obalić, nie mieli do czego się odwołać w postaci faktografii – mówiła Guczalska, zauważając, że brakowało dokumentów, archiwów czy też jakiejkolwiek systematycznej wiedzy na temat życia i twórczości Swinarskiego.

"Hamlet". Nieukończony projekt Swinarskiego

W rozmowie z Anną Stachowską Beata Guczalska opowiedziała również o tragicznej śmierci Konrada Swinarskiego w katastrofie lotniczej w sierpniu 1975 roku, która miała miejsce tuż przed premierą jego spektaklu "Hamlet" w Starym Teatrze w Krakowie.

Prace nad przedstawieniem były na bardzo zaawansowanym etapie. W momencie jego śmierci zespół odbywał już próby, a premiera była zaplanowana na październik. Jego śmierć wywołała w teatrze poważny kryzys, ponieważ nie wiadomo było, co zrobić z tym nieukończonym projektem.

Ten projekt był szalony, jego rozmach był ogromny, a obsada – to po prostu śmietanka krakowskiego i polskiego aktorstwa. To był Jerzy Radziwiłłowicz w roli Hamleta, Jerzy Trela w roli Klaudiusza, Anna Polony w roli Gertrudy, Anna Dymna w roli Ofelii, Jerzy Sztur w roli Horacja – mówiła Guczalska, opisując proces twórczy, który stanowił jednocześnie wyzwanie, jak i geniusz samego Swinarskiego.

Redakcja poleca

Quiz PRL. Pamiętasz film "Sami swoi"? 50 proc. to absolutne minimum!

Quiz. "Alternatywy 4" to najbardziej znany adres PRL. 17/20 obowiązkowe!

Tak zachowały się bezcenne materiały

Zespół teatru stanął przed pytaniem, jak zakończyć projekt. W początkowej fazie próbowano znaleźć reżysera, który przejąłby prace nad spektaklem. Niestety żadna próba nie okazała się satysfakcjonująca.

Z tego powodu profesor Józef Opalski postanowił porozmawiać z aktorami, twórcami scenografii i osobami odpowiedzialnymi za przygotowanie przedstawienia. "Dzięki zbieraniu materiałów przez profesora Opalskiego, dzisiaj mamy zapis, jak absolutnie szalonym projektem był »Hamlet« Konrada Swinarskiego" – podkreśliła Beata Guczalska.

Dzięki tej pracy nie tylko zyskaliśmy dokumentację jednej z najważniejszych postaci polskiego teatru, ale też możliwość oceny jego wpływu na polską scenę i na dalszy rozwój teatru w kraju — dodała.

Posłuchaj całej rozmowy Beaty Guczalskiej z Anną Stachowską:

Wieczór Autorski

Wieczór Autorski: Beata Guczalska

0:00

Kliknij tutaj i słuchaj naszego radia na żywo bez żadnych opłat na RadioPogoda.pl!