Cepelia – prawdziwa sztuka ludowa

Fot. Wikimedia Commons

Poznaj historię Cepelii – instytucji, która polską sztukę ludową pokazała całemu światu. W czasach PRL-u Cepelia przeżywała swój złoty wiek, a po przełomie była obiektem drwin i traktowana z politowaniem. Jednak dziś zaczynamy doceniać jakość, urodę i wyjątkowość przedmiotów, które oferowała.

Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego, czyli popularna Cepelia, powstała 21 czerwca 1949 roku, na mocy ustawy mającej sprawić, że władze państwowe będą odtąd opiekować się twórczością rzemieślników ludowych, między innymi przez skupowanie i dalszą sprzedaż i promowanie ich dzieł.

Cepelia – nie tylko propaganda

Oczywiście, zadaniem Cepelii było promowanie Polski jako kraju socjalistycznego, jednak mimo propagandowego przekazu, nie należy zapominać, że przyczyniła się ona również do rozkwitu polskiej sztuki ludowej i przez lata była ogromnym wsparciem dla lokalnych artystów i rzemieślników.

W szczycie swojej potęgi Cepelia zrzeszała kilkaset spółdzielni rękodzielniczych i artystycznych, zatrudniała kilkadziesiąt tysięcy osób produkujących promowane przez nią wyroby, a także przynosiła państwu niemałe zyski. Klienci z Zachodu zamawiali przede wszystkim wyroby z wikliny, a z czasem docenili tez polskie kilimy i gobeliny oraz meble.

Coraz większy popyt na polskie wyroby artystyczne za żelazną kurtyną skłonił władze Cepelii do ekspansji i w 1958 roku otworzono pierwszy zagraniczny sklep Cepelii – w Brukseli. W 1960 roku sklep z wyrobami polskiej sztuki ludowej otworzono w Nowym Jorku – na ekskluzywnej Piątej Alei, a potem otworzono jeszcze 5 innych sklepów na Zachodzie. Niestety, z powodu wysokich kosztów utrzymania, niewspółmiernych do zysków, wkrótce sklepy pozamykano. Jednak główne (oprócz propagandowych) cele Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego – propagowanie polskiej kultury, rękodzielnictwa i wzornictwa – pozostały niezmienione.

Cepelia i polski gust

Cepelia wyznaczała trendy w sztuce ludowej i miała duży wpływ na kształtowanie gustów Polaków – zwłaszcza w latach 70., gdy wśród ówczesnej inteligencji zapanowała moda na ludową i regionalną twórczość, dopasowaną do miejskiego stylu. W tej dekadzie w polskich domach królowały wzorzyste kilimy i serwetki z kaszubskimi wzorami, masowo kupowano malunki na szkle oraz porcelanowe lalki czy wspaniałą ceramikę lub pomysłowe, drewniane zabawki dla dzieci. Centralę Przemysłu Ludowego i Artystycznego z sentymentem mogą wspominać regionalni artyści, którzy wreszcie mogli liczyć na godziwą zapłatę za swoją pracę, a także liczyć w przyszłości na emeryturę za pracę artystyczną, co wcześniej wcale nie było oczywiste.

Wśród niewątpliwych zasług Cepelii należy wymienić też utworzenie Biura Studiów i Projektów Przemysłu Zabawkarskiego, które jako jedno z pierwszych na świecie analizowało rolę zabawki w rozwoju dziecka, a także oferowanie ludowym artystom stypendiów i organizowanie wielu konkursów, które dla lokalnych artystów były jedną z niewielu szans na zaistnienie.

Koniec PRL-u – koniec Cepelii?

Niestety, wraz z upadkiem komunizmu w Polsce, nowych czasów nie przetrwała też Cepelia – instytucja, która mimo propagandowego sztafażu wniosła wiele do rozwoju naszej kultury regionalnej i realnie pomogła niezliczonym lokalnym artystom. W 1990 roku została zlikwidowana i rozbita na takie podmioty jak: Izba Gospodarcza Rękodzieła Ludowego i Artystycznego „Cepelia”; Fundacja Cepelia Polska Sztuka i Rękodzieło; Cepelia Polska Sztuka i Rękodzieło Spółka z o.o.; Spółdzielczy Związek Rewizyjny Cepelia; Cepelia Tourist spółka z o.o. Obecnie prawo do znaku towarowego i nieruchomości dawnej Cepelii ma Fundacja Cepelia Polska Sztuka i Rękodzieło.

Wieczór autorski w Radiu Pogoda codziennie o 22:00. Włącz radio i posłuchaj premierowych wywiadów z artystami, których znasz z ekranu!

Czytaj też:

Wartościowe dzieła Cepelii

Jakie przedmioty sztuki ludowej wypromowała Cepelia?

W latach 70. w polskich domach królowały wzorzyste kilimy i serwetki z kaszubskimi wzorami, masowo kupowano malunki na szkle oraz porcelanowe lalki czy wspaniałą ceramikę lub pomysłowe, drewniane zabawki dla dzieci.

Jak Cepelia pomagała regionalnym artystom?

Otrzymywali zapłatę, a także mogli liczyć w przyszłości na emeryturę za pracę artystyczną, co wcześniej wcale nie było oczywiste.


Powiązane

18 maja: imieniny i święta typowe i nietypowe

Wyniki Lotto 17.05.2022, wtorek [Lotto, Lotto Plus, Multi Multi, Kaskada, Mini Lotto, Super Szansa, Ekstra Pensja, Ekstra Premia] i EuroJackpot

Szakszuka zamiast jajecznicy? Sprawdź przepis!

1 komentarz

Kultowe auta PRL – Radio Pogoda – wiadomości, porady, informacje – słuchaj radia 1 maja 2022 - 07:14
[…] Wiadomości […]
Dodaj komentarz